EVDE YETİŞTİRİLEBİLEN ORKİDE CİNSLERİ

Phalaenopsis

Tropik bölgelerde ağaç üstlerinde yaşayan (epiphyte) bu cins başlangıç için nisbeten kolay bir seçim olabilir. Uzun sapların üzerinde açan büyük, uzun ömürlü ve çok  cazip çiçeklere sahiptir. Gölgeye diğer hemcinslerinden daha dayanıklıdır. Buna karşılık sıcağa ve neme daha fazla ihtiyaç duyar.  (Gündüz 22, gece 18 c.) Yıl içinde defalarca çiçek açabilir. Aynı sap üzerinden tekrar çiçeklenir. Bu yüzden sap dipten değil, 3-4 boğum üzerinden kesilmelidir.

 

 

Cymbidium

Bu cins de kolay yetişir. Geceleri biraz serinlikten hoşlanır. (gündüz 22, gece 15 c.) Ancak  ışık isteği fazladır.  Bol ve uzun yaprakları epey yer kaplar. Çiçekleri çok cazip, büyük ve son derece uzun ömürlüdür.  Minyatür cinsleri de vardır.

Çiçeklenme zamanı: Ekim - Şubat arası

Miltonia

 

Diğerlerine göre daha derli toplu bir bitkidir. Hercaiye benzer çiçekleri zengin renklerdedir. Çiçeklenme süresi bir ay kadar sürer. Serinlikten  hoşlanır. (gündüz 20, gece 15 c.)

Çiçeklenme zamanı: İlk ve sonbaharda, yılda iki kere.

 

 

 

Paphiopedilum

 

Terlik orkidesi de denilen bu cins fazla hassas değildir.Büyük çiçekleri ilginç ve karakteristik bir şekle sahiptir. Hafif gölgede yetişebilir.

Çiçeklenme zamanı: Ekim-Mayıs arası.

 

 

Cattleya

 

10- 15 cm. çapında muhteşem çiçekleri ile orkide denince akla ilk gelen  cinstir. Orkidelerin kraliçesi olarak bilinir . Yüksek nem, bol ışık  gerektirir. Gündüz sıcak, gece ise serini sever.(25-16 c. arası) Bitkinin son çiçeği de düşünce sap dibe yakın bir yerden kesilir ve kesik yer bir damla erimiş mumla kapatılır ki, mikrop kapmasın.

Çiçeklenme zamanı: Ekim-nisan arası

 

 

Dendrobium

 

Bu salkım çiçekli orkide bol ışık ve nisbeten yüksek gündüz ısısı ister. Buna karşılık serin gecelere diğerlerinden daha dayanıklıdır. (25- 10 c. arası) Sonbaharda yaprakları kurur.

Çiçeklenme zamanı: Ekim- Ocak arası

 

 

 

Odontoglossum

 

Salkım şeklinde küçük çiçekleri gösterişli renklerdedir.Yetiştirilmesi kolaydır.,

 Orta karar ışık ister.  Sıcağı sever.

(Gündüz: 25c. Gece: 18 c.)

 

 

 

Vanda

 

Yeşilliği derli toplu ve zarif, çiçekleri cazip renklerde ve çok uzun ömürlüdür. Bir kere açınca 8 hafta dayanır. Düzenli bakım ve besin sağlanırsa yılda 2 kere açar.

Yapraklarda kahverengi nokta veya lekeler

Lekeler sert ise direkt gün ışığından olabilir. Lekelere dokunulmaz. Bitki biraz gölgeye çekilir. Lekeler yumuşaksa mantar demektir. Hasta dallar derhal kesilip alınır.

Büyüme bozukluğu

Dallar yan veya aşağı sarkarak büyüyorsa ışık veya sulama yetersiz olabilir.

 Küflenme

Yapraklarda küflenme  görünüyorsa serin ortamda aşırı nemlendirme yapılıyor olabilir. Akşamları sulama ve püskürtmeden kaçınılmalıdır.

Çiçek açmayan  bitki

Bakımı doğru yapılıyor ve bitki sağlıklı ise daha fazla ışık gerektiğini gösterir. (Yapay ışık)

Gece-gündüz yeterli arasında ısı farkı yoksa çiçeklenme olmayabilir. Zira bitkinin tomurcuk yapabilmesi için gün ışığında ürettiği besini gece dinlenme sırasında  depolaması gerekir.  Gece yüksek ısı varsa bu besin harcanır. Dolayısı ile tomurcuk yapamaz.

Tomurcuk dökülmesi

Büyük ihtimalle sulama yetersiz veya ortam fazla kuru olabilir. Yeni alınmış bitkilerde çok görülür.

Hijyen

Bitkinin sararmış yaprak ve çiçek sapları mutlaka steril bir makasla kesilmelidir.

Böcek türü zararlılar orkidelerde pek görülmez. Seyrek olarak kabuklu bit olursa alkollü bir pamukla temizlenir.

Orkide yetiştirmeye yeni başlanıyorsa mutlaka üzeri bol tomurcuklu ve birkaç çiçeği açmış olgun bir bitki satın alınmalıdır. Bitkiyi almadan önce evde en uygun ortam  ve şartlar ayarlanmalı, mevsim kış ise eve getirene kadar soğuktan muhafaza edilmelidir. (Çiçeğin naylon muhafazasının üzerine gazete kâğıdı sarılabilir.)

ISI:  Güzel ve uzun ömürlü çiçekler için orkidelerin gece ve gündüz arasında 6-8 derece bir ısı farkına ihtiyaçları vardır. Cinsine göre biraz değişmekle beraber, gündüz:20-25, gece:16-17 derece idealdir.

IŞIK: Direkt güneş  almayan bol ışıklı, aydınlık bir yer lazımdır. Sabah veya akşam güneşi alan bir pencerenin yakını idealdir. Penceredeki bir tül perde ışığı yeteri kadar filtre edecektir. Kış aylarında yapay ışık kullanılabilir. Floresan lambalar bu durumda yeterlidir.Yalnız, ışığı direkt bitkiye değil de, başka bir yerden  bitkinin üzerine yansıyabilecek şekilde yerleştirmek gerekir. Bitkinin günde 12-14 saat ışık alması çiçek yapımını hızlandırır.

• Yapraklar ışık açısından iyi bir göstergedir. Koyu yeşil, yumuşak yapraklar bitkinin az ışık aldığını, cinsine göre sarımsı-yeşil veya kızarmış yapraklar ışığın fazla geldiğini gösterir. Yeterli ışık alan orkidenin yaprakları açık , canlı bir yeşil olur.

• Orkideler yandan değil, tepeden gelen ışıktan daha çok hoşlanırlar.

SULAMA: Musluk suyu kireç ve klor taşıdığı için sprey veya sulama suyu olarak kesinlikle uygun değildir. Yağmur suyu veya memba suyu kullanılmalı, su oda sıcaklığında olmalıdır. Saf su gerekli mineralleri taşımadığı için kullanılmaz. Çoğu  cinslerde iki sulama arasında üst toprağın hafif kuruması beklenir.Toprağın tamamen kurumasına izin verilmemelidir. Toprak ıslak değil,  nemli olmalıdır. Yaprak ve çiçekler ıslatılmadan sulanır. Saksı tabağında su biriktirilmez. Orkideler genelde ağaç üstlerinde veya geçirgen ormanaltı çürüntülerinde yetiştikleri için çok iyi drenaj gerektirirler.

• Sulama ve püskürtme daima sabahları yapılmalıdır . Akşam sulamalarında bitki kurumaya fırsat bulamaz ve hastalanır.

NEM: Yüksek nem oranı şarttır. Bir püskürtücü ile yapraklarına her sabah ılık su püskürtülmeli,çiçekler ıslanmamalıdır.  Daha iyi bir metod ÇAKILLI TEPSİ kullanmaktır. Bu aynı zamanda drenaj problemini azaltır ve bitkiyi sıcak tutar. İki metod  aynı anda kullanılabilir.

BESİN: Orkideler için hazırlanmış bir sıvı gübre ile yaz aylarında 2, kışın 4 haftada bir beslenir. Aşırı gübreleme faydadan ziyade zarar verir. Önerilere dikkatle uymalıdır.

SAKSI DEĞİŞTİRME: Bitki sağlıklı görünüyorsa mümkün olduğu kadar saksı değiştirilmemelidir. (Ancak 2-3 yılda bir gerekir) Saksıdan çıkan birkaç kök önemli değildir. Değiştirme yapılacaksa çiçeksiz bir döneme denk getirilir. (Normal toprak kullanılmaz.  Bulunabilirse orkide için hazırlanmış özel torf kullanılmalıdır.( ağaç kabuğu, yaprak çürüntüsü,  yosun ve bitkisel kömürden hazırlanmış karışımlardır).

Uygun torf bulunamazsa bahçe ürünleri satan her yerde bulunabilen hindistan cevizi lifleri kullanılabilir. (Bakınız:HİNDİSTAN CEVİZİ TORFU)

Yeni saksı eskisinden sadece bir numara büyük olmalıdır.

 HAVALANDIRMA:

Orkideler aşırı sıcak, kuru ve havasız ortamları hiç sevmez. Kış aylarında bile havadar mekan ister. Ancak hava cereyanından korumak şarttır. Pencere önleri bu yüzden pek ideal değildir. Bulunduğu ortam bitkiye direk rüzgar gelmeyecek şekilde her gün havalandırılır.  Cam açılamadığı zaman vantilatör çalıştırılması da gerekli sirkülasyonu sağlayacaktır. Bitkiler ilkbahar sonlarında korkmadan dışarı çıkarılabilir. Orkideler bundan hoşlanır ve sağlıklı gelişir. Balkon veya bahçenin rüzgardan korunaklı, gölge bir yerinde havalar soğuyana kadar tutulabilir.Güneş yaprakları yakabileceğinden gölge şarttır. Gölge yoksa koyu renk bir tül veya şemsiye ile de korunabilir.

Orkideler çiçeksiz iken de dikkatle sulanıp bakılmalıdır. Orkidelerin çiçekleri geçtikten hemen sonra sapları 2-3 boğum üzerinden kesilir.

                   ORKİDELER  (Orchidaceae)

 Orkideler narin, cazip güzellikte,  egzotik görünüşlü çiçekleri ile bütün dünyada en kıymetli çiçeklerin başında yer alır. Bu çiçeklerin uzun ömürlü ve dayanıklı olması kesme çiçek olarak değerini daha da artırır.

Orkide sanılanın aksine sadece tropik bölgelerde yetişmez. Güney kutbu  hariç bütün iklimlere yayılmış 20.000 den fazla orkide çeşidi mevcuttur. Mesela Anadolu ve Kıbrıs'da yetişen bir çok orkide cinsi vardır. Bunların bir bölümü "Sahlepgiller" olarak tanınır. Ülkemize has sahlep  tozu bu bitkilerin yumrularından elde edilir.

Yazımızın konusu olan orkideler ise tropik veya yarı tropik iklimlerde yetişen ve süs bitkisi olarak kullanılan cinslerdir.

Bu orkidelerin çoğu tabii olarak ağaç üstlerinde yaşayan fakat parazit olmayan bitkilerdendir. ( Epiphytes) 

Bu cinsler  çiçekçilikte ilerlemiş ülkelerde, uygun sera şartları sağlanarak yıllardır yetiştirilmektedir. Hatta bir çok amatör meraklı kendi imkanları ile sera şartları hazırlayarak zengin canlı koleksiyonlar meydana getirmiş, bu işi hobi olmaktan çıkararak amaç edinmişlerdir. Biz sade vatandaşların ise ev bitkisi olarak orkide yetiştirebilmesi yakın zamanlara kadar akla bile gelmezdi. Fakat son zamanlarda yine batıdan başlayan bir akımla ev şartlarında en kolay yetişen orkideler keşfedildi veya melezleri üretildi. Adım başı rastlayabileceğimiz büyük marketlerde, seralarda satışa sunuldu. Bu işin heveslileri günden güne çoğaldı. Artık salonumuzda başdöndürücü güzellikleri ile bu zarif çiçeklerin boy göstermesi hiç de hayal değil..

Orkideler diğer bitkilerden daha fazla ilgi bekler. Ancak onları ev şartlarında hayatta tutmak pek zor değildir. Önemli olan en uygun ortamı sağlayarak  bol çiçek açmalarını sağlamaktır. alıntı

     Altının kimyasal sembolü olan Au, Latincede 'parlayan şafak' anlamında bir kelime olan 'Aurum' dan gelmektedir.

• Altının saflığı dünyada genelde üç ayrı sistemle ifade edilir ve ağırlığında ons esas alınır.
• 1 ons yaklaşık 31,1 gr'dır.
• Altının erimesi için gereken sıcaklık 1063ºC'dir.

• Gümüş en çok ABD'de (Arizona, Utah, Colorado), Kanada, Rusya, Peru ve Güney Afrika'da, ülkemizde de Kütahya, Gümüşköy, Aktepe'de üretilmektedir.
• Elmas dünya üzerinde bilinen en sert mineraldir. Yunanca bir terim olan ve 'hükmedilemez' anlamına gelen 'adamas' kelimesinden gelmektedir.
• Her elmas eşsizdir ve hiç bir elmas diğerinin aynısı değildir.
• Tek bir elmasın bulunabilmesi için bir evi dolduracak kadar toprağın elenmesi gerekmektedir.
• Pırlanta, elmasın 57 fasetli kesimine verilen ismidir.
• Mücevher haline getirilen pırlantaların %5'inden azı 1 karattan daha büyüktür.
• En genç elmas 900 milyon yaşında, en yaşlısı ise, 3,2 milyar yaşındadır.
• İlk kez 16. yüzyılın sonunda Venedikli Vincenzo Peruzzi 57/58 fasetli pırlanta yontumu yapmıştır.
• Elmasın ölçü birimi olan karatın anlamı, keçiboynuzu ağacının tohumlarından gelir. Karat, değerli taşların ağırlığını ölçmede kullanılan standart bir ölçü birimidir.
• İlk zümrütler M.Ö. 650'lerde Yukarı Mısır'da elde edilip işlenmiştir.
• Resmi olarak basılan ilk altın para, Anadolu'da Lidya Kralı Croisus (Karun) tarafından darp edilmiştir.
• Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman gibi çok önemli Osmanlı Padişahları, şehzadelikleri sırasında kuyumculukla uğraşmışlardır.
• Dünyanın ilk kapalı alışveriş merkezi 1467 yılında kurulan Kapalıçarşı'dır.
• Sol elin dördüncü parmağına pırlanta yüzük takma geleneği, eski Mısırlılardan gelmektedir.
• Yaklaşık 10 gr ağırlığındaki bir altın kütlesi, 11m²'lik bir alanı kapsayacak genişliğe ulaşıncaya kadar dövülebilir.

TAŞLARIN GİZEMİ

Bu bölümde takılarımızda sıklıkla kullandığımız taşlar hakkında kısa bilgiler, doğum ve yıldönümü taşlarıyla ilgili listeler bulacaksınız. Bu listelerle ilgili pek de hoşa gitmeyecek bir gerçeğe dikkat çekmekte fayda olabilir: Doğum taşları listesi 1912’de Amerikan Ulusal Kuyumcular Birliği Toplantısında kuyumcuların en çok satmak istediği taşlar baz alınarak hazırlanmıştır. Yıldönümü mücevherleri listesi ise yine bir Amerikalı (Emily Post) tarafından 1927’de hazırlanıp sekiz özel yıl (1,5,10,20,30,40,50,60) için belirlenen hediyelerle başlamış daha sonra evli çiftlere elmas satmak için 60 yıl beklemek istemeyen kuyumcular tarafından yenilenmiş ve genişletilmiştir.

DOĞUM TAŞLARI

• Ocak: Granad
• Şubat: Ametist
• Mart: Akvamarin
• Nisan: Elmas
• Mayıs: Zümrüt
• Haziran: İnci, Aytaşı
• Temmuz: Yakut
• Ağustos: Peridot
• Eylül: Safir
• Ekim: Opal, Turmalin
• Kasım: Topaz, Sitrin
• Aralık: Türkuaz, Mavi Topaz

EVLİLİK YILDÖNÜMÜ TAŞLARI

• İlk yıl: Altın
• İkinci yıl: Granad
• Üçüncü yıl: İnci
• Dördüncü yıl: Mavi Topaz
• Beşinci yıl: Safir
• Altıncı yıl: Ametist
• Yedinci Yıl: Onniks
• Sekizinci Yıl: Turmaline
• Dokuzuncu yıl: Lapis Lazuli
• Onuncu yıl: Elmas
• On birinci yıl: Türkuaz
• On ikinci yıl: Yeşim ya da Akik
• On üçüncü yıl: Sitrin ya da Aytaşı
• On dördüncü yıl: Opal
• On beşinci yıl: Yakut
• On altıncı yıl: Peridot ya da Topaz
• On yedinci yıl: Ametist
• On sekizinci yıl: Granad
• On dokuzuncu yıl: Akvamarin
• Yirminci yıl: Zümrüt
• Yirmi birinci yıl: Lolite
• Yirmi ikinci yıl: Spinel
• Yirmi üçüncü yıl: Safir
• Yirmi dördüncü yıl: Tanzanite
• Yirmi beşinci yıl: Gümüş
• Otuzuncu yıl: İnci
• Otuz beşinci yıl: Mercan ya da Zümrüt
• Otuz dokuzuncu yıl: Kedigözü
• Kırkıncı yıl: Yakut
• Kırk beşinci yıl: Safir
• Ellinci yıl: Altı